خطر انقراض ماهی‌های خاویاری

همسايه‌هاي خزر به جان ساكنان بزرگ‌ترين درياچه جهان افتاده‌اند

ورود سالانه 5میلیون تن مواد آلاینده از استان‌های شمالی کشور به دریای خزر زنگ خطر ناشی از مرگ تدریجی ذخایر این دریا را به صدا در آورده است.

به گفته محققان زیست‌محیطی این آلودگی‌ها در مواردی باعث آلودگی هوا و درصورت مصرف توسط آبزیان سبب مسمومیت آنها می‌شود. از سوی دیگر قسمت‌هایی از این آلودگی‌ها به شکل لایه نازکی در سطح دریا قرار گرفته و از نفوذ نور خورشید می‌کاهند و بخشی نیز به‌صورت توده‌هایی درمی‌آیند که در اثر جریان آب و باد به طرف ساحل رفته و سبب آلودگی آن می‌شوند.
سرازیرشدن انواع پساب‌های صنعتی به‌ویژه نفت و فراورده‌های آن و سموم، ضمن آلوده ساختن آب دریا، حیات آبزیان را به خطر انداخته به‌طوری که این مشکل،ذخایر ماهیان ارزشمند را بیش از هر زمان دیگری در طول چندمیلیون سال زیست گونه‌های آنها، با خطر انقراض و نابودی مواجه کرده است.

فیل ماهی یا بلوگا بزرگ‌ترین ماهی دریاچه خزر

فيل ماهي از ماهيان مهاجر مي باشد که براي تخم ريزي در سواحل روسيه به رودخانه ولگا، اورال، کورا، و ترک وارد مي شود. اين ماهي در ايران به ندرت وارد سفيد رود، تجن و گرگان رود مي شود.

ماهي شيپ Acipenser nudiventris

ماهي شيپ مهاجر بوده و براي تخم ريزي به رودخانه هاي کورا، اورال، سفيدرود و ندرتا به رودخانه ولگا مهاجرت مي نمايد

تاسماهي ايران(قره برون)acipenser percicus

"پراکندگي آن در مناطق مختلف درياي خزر تقريبا يکنواخت مي باشد.اما تعداد بيشتر آنها در مناطق جنوبي و جنوب شرقي دريا زندگي مي کنند.اين ماهي براي تخم ريزي به رودخانه هاي کورا،سفيد رود و بعضي ديگر از رودخانه هاي سواحل ايران و حتي ولگا و اورال مهاجرت مي نمايند."

سوروگا(ازون برون) Acipenser stellatus

"عموما سوروگا در مناطق شمالي- مرکزي و جنوبي درياي خزر تا اعماق100-75 متري زندگي مي کند.اين ماهي در زمستان در اعماق بيشتر و در بهار و تابستان در مناطق کم عمق تر پراکنده مي باشد.براي تخم ريزي به رودخانه ولگا، اورال، ترک و سولاک، سفيد رود، تجن، گرگان رود و غيره مهاجرت مي نمايند"

فیل ماهی یا بلوگا، تاس‌ماهی روسی یا چالباش، تاس‌ماهی ایرانی یا قره‌برون، ماهی شیب و ماهی‌ازون‌برون یا سوروگا گونه‌های اصلی ماهیان خاویاری دریای خزر هستند که قدمت این گونه ماهیان به 400میلیون سال پیش برمی‌گردد .

محمدمهدی عباس‌زاده، کارشناس مسئول ماهیان خاویاری و سردابی در گفت‌وگو با همشهری، ورود آلاینده‌ها و آلودگی شدید رودخانه‌ها، نامناسب‌بودن بستر برای تخم‌ریزی و صید بی‌رویه توسط قاچاقچیان را از جمله عوامل کاهش صید ماهیان خاویاری در دریای خزر دانست و گفت: برای جلوگیری و برخورد اصولی با پدیده صید غیرمجاز باید مجازات‌ها افزایش یابد.

عباس‌زاده بیان داشت: انواع ماهیان به‌ویژه ماهیان خاویاری برای تخم‌ریزی از دریا به رودخانه‌ها می‌روند اما در حال حاضر نامناسب بودن وضعیت مصب رودخانه‌ها و بستر‌ها بر اثر برداشت غیرقانونی شن و ماسه و آلودگی شدید رودخانه‌ها با پساب‌های صنعتی، کشاورزی و فاضلاب‌های خانگی سبب شده تا امر طبیعی تخم‌ریزی ماهیان صورت نگیرد و تهدید تازه‌ای متوجه ماهیان خاویاری شده است.

این کارشناس مسئول شیلات با بیان اینکه در کشورهای اروپایی کشتن یک ماهی خاویاری جریمه‌ای برابر با قتل یک انسان یعنی معادل 10هزار دلار و 12سال حبس را در‌ پی دارد و در زمان تخم‌ریزی ماهی‌ها حتی قایقرانی در مصب‌ها و برخی نواحی رودخانه‌ها که ماهیان برای تخم‌ریزی به آنجا می‌روند ممنوع می‌شود، اظهار داشت: هرچند سازمان شیلات تلاش‌های زیادی از قبیل تکثیر مصنوعی و پرورش در آب‌های داخلی و رها‌سازی‌ در دریا در جهت نجات این‌گونه باارزش از خطر انقراض می‌کند اما نتیجه‌بخش بودن این تلاش‌ها در گرو اقدامات زیربنایی مانند تخصیص اعتبار کافی، فرهنگسازی‌ عمومی، نظارت دقیق بر اجرای قوانین منع صید، احیای مصب و بستر رودخانه‌ها و جلوگیری از ورود آلاینده‌ها جهت فراهم‌آوردن شرایط طبیعی تخم‌ریزی و ارتقا و بهبود همکاری‌های ملی و منطقه‌ای در مدیریت ذخایر است.

امروزه به دلیل کاهش منابع و رسیدن به خط قرمز ماهیان خاویاری، پرورش و تکثیر ماهی خاویاری در همه کشورها از روی ناچاری پذیرفته شده و بسیاری در اندیشه پرورش مصنوعی آن برآمده‌اند در حالی که تنها محصول گونه آب‌های آزاد آن از ارزش بسیار برخوردار است.

از سوی دیگر با توجه به اینکه دریای خزر توسط 5کشور احاطه شده اجرای هرگونه طرح مربوط به این دریا باید با نظر مساعد همه کشورهای ساحلی انجام گیرد.

اکنون ذخایر ارزشمند ماهیان خاویاری دریای خزر بیش از هرزمان دیگری در معرض خطر است که برای صیانت و حفظ این ذخایر ارزشمند و جلوگیری از انقراض نسل برخی از این گونه‌ها نیازمند عزم ملی و بین‌المللی کشورهای حاشیه دریای خزر هستیم.

***

انوشیروان محسنی‌بندپی عضو هیات رییسه فراکسیون محیط زیست مجلس شورای اسلامی با اظهار تاسف از کاهش ذخایر ماهیان خاویاری دریای خزر چندی پیش بیان داشت: «در طول چند سال اخیر شاهد افت چشمگیر حیات ماهیان خاویاری در دریای خزر بودیم که این ناشی از چند دلیل بسیار مهم است. » نماینده مردم نوشهر و چالوس کاهش نظارت بر صید ماهیان خاویاری را یکی از دلایل اصلی دانست و تاکید کرد: «متاسفانه در چند سال اخیر هیچ نظارت دقیق و جدی در رابطه با صید بی‌رویه این ماهیان ارزشمند نداشتیم.»

منبع: